Heerlijk oneerlijk

Eerlijke mensen bestaan niet. Iedereen verteld wel eens een leugentje om het bestwil. De meeste mensen gaan ook nog wel wat verder dan dat. Dan Ariely zoekt in zijn nieuwst boek Heerlijk oneerlijk
uit waardoor oneerlijk gedrag wordt beïnvloed.
De meest gangbare theorie is dat mensen een kosten- batenanalyse maken om te besluiten of ze gaan frauderen of niet. Wat levert het me op en hoe groot is de pakkans? Ariely maakt duidelijk dat de werkelijkheid minder simpel is. Volgens hem wordt ons gedrag aangestuurd door twee tegengestelde krachten. We willen wel de voordelen (geld, een baan, winnen) die een leugentje of fraude ons oplevert, maar tegelijkertijd willen we ook onszelf kunnen zien als een eerlijke persoon.
Allerlei factoren hebben invloed op deze twee krachten. Bij vermoeidheid geven we bijvoorbeeld sneller toe aan onze onethische kant. En als we zien dat anderen uit onze groep frauderen wordt het voor ons makkelijker om ook hieraan toe te geven. Belangrijk is ook dat het voor ons makkelijker wordt om toe te geven aan fraude als we het al een keertje hebben gedaan. Ariely ontdekt met behulp van verscheidene tests nog een aantal invloeden en komt er zo achter dat de irrationele mens veel minder oneerlijk is dan de rationele (berekenende), dankzij de behoefte aan een positief zelfbeeld. Hij concludeert dat fraude het beste door middel van ‘herbezinningsceremoniën’ en ‘ethische codes’ verder kan worden beperkt. Fraude bij het invullen van de belastingaangifte bijvoorbeeld, neemt met een aanzienlijk percentage af als die begint met een verklaring om alles naar waarheid in te vullen. Anderzijds beseft hij zich ook: ‘Waar het om gaat is dat hoe meer we dergelijke mechanismen ontwikkelen en hanteren, hoe beter we in staat zullen zijn om oneerlijkheid een halt toe te roepen.’ (p.261) Hiervoor is het nodig om de oorzaken van ons ‘minder dan optimale gedrag’ nog verder te onderzoeken.
Ariely heeft een vlotte stijl en weet zijn punten duidelijk over te brengen. In het boek staan ook verscheidene eye-openers zoals deze van een slotenmaker die hij ooit sprak: ‘Sloten zitten op deuren om eerlijke mensen eerlijk te houden.’ (p.48) Helaas zijn een aantal van de onderzoeken die hij zelf uitvoert nogal saai, maar dat is dan ook het enige minpuntje. Verder knoopt Ariely de meest uiteenlopende zaken aan elkaar om zijn theorie te onderbouwen. Van nepmerkkleding tot een Kubrickimitator en van Enron tot je eigen tandarts, alles heeft met elkaar te maken in deze nieuwe uitgave van de fantastische uitgeverij Maven.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *